Yéqinqi 10 yilda uyghur élining eydiz yuqum weziyiti barghanche jiddiyleshmekte. Nöwette uyghur élide eydiz wirusi yuqumdari bayqalmighan birmu sheher, nahiye, yéza qalmidi. Hetta teklimakanning eng chétige jaylashqan, her tereptiki tereqqiyati chong sheher, nahiyilerge baqqanda bir qeder asta boluwatqan, nopusining köp qismini uyghurlar igileydighan, uyghurlarning diniy we milliy exlaqi ching saqlinip kéliwatqan yurtlardin xotenmu yéqinqi yillarda eydiz weziyiti barghanche éghirlishiwatqan yurtlar qatarigha ötti. Shu seweblik yéqinda xoten wilayetlik hökümet 2013-Yilliq eydizning aldini élish xizmet nishani mesuliyet tüzümini yolgha qoyghan bolup, mesul kadirlarni mesuliyetnamige imza atquzup xotende barghanche yamrawatqan eydiz wirusning téximu keng tarqilishini ünümlük tizginlimekchi bolghan.
Xoten wilayetlik mehkime torining xewirige qarighanda, 8-Aprél küni, xoten wilayitide eydiz wirusi tarqilish weziyitini yenimu jiddiy kontrol qilish meqsitide «eydiz tehditini mölcherlesh xizmet yighini» chaqirilghan. Yighinda, eydizdin mudapielinish we uni dawalash pilanida,/ aldini élishni asas qilip, xeterlik amillarni yenimu chongqur tehlil qilip tüzesh we munasiwetlik qaratmiliq siyasetlerni yürgüzüsh otturigha qoyulghan. Muhimi her derijilik kadirlar eydizning aldini élish xizmet nishani mesuliyetnamisige imza atqan. Buning bilen xoten wilayiti muawin walisi hesenjan néyit xoten wilayitide eydiz tehditini mölcherlesh xizmitining resmiy bashlanghanliqini jakarlighan.
Xewerde körsitilishiche, uyghur élide tunji eydiz yuqumdari 1995-Yili bayqalghan idi, xotende bolsa 1996-Yili bayqalghan. Eydiz wirusning xotende yamrishi yéqinqi yillarda nahayiti téz we keng bolghan bolup, hazir xoten eydiz yuqumdarlirining sani jehette uyghur éli boyiche 6-Orunda iken. Emma xoten wilayitining eydiz yuqum omumiy sani barliq metbuatlardin mexpiy tutulmaqta. Xewerde yene, xotende bayqalghan eydizlerning yuqturuwélish yolliri asasen shiprsni ortaq ishlitish we jinsiy munasiwet, dep körsitilgen.
Xotende ishqa kirishken eydiz tehditini mölcherlesh xizmiti wilayetke qarashliq sheher, nahiye, yézilarda köp tereplik organlar boyiche tekshürüp tizimgha élish, jemiyette sistémiliq teshwiqatni kücheytish, aptonom rayondiki eydiz mutexessisliri we dawalash xadimlirini teklip qilish qatarliq türler boyiche élip bérilidiken.
Xoten sheherlik sehiye idarisining bir xadimi ziyaritimizni qobul qilip, nöwette eydizning aldini élish we dawalash jehette teshwiqatni kücheytiwatqan,hetta wilayet hem xoten shehiride aldini élish dawalash jehette sehiye tarmaqlirining tereqqiyati bir qeder yaxshi bolsimu, emma nahiye, yézilarning yenila qalaqliqini eskertti.
Qaraqash nahiyisining melum yéziliq ambulatoriyiside xizmet qilidighan bir séstra hazirgha qeder yézida téxi eydiz tekshürüsh yaki dawalash sistémisi berpa qilinmighanliqini, bir qétimla ishlitilidighan okul shiprsliriningmu téxi omumlashmighanliqini, eydizdin gumanlanghan bimarlarni tekshürtüsh üchün yenila nahiyilik we yaki uningdin yuqiri doxturxanilargha yollaydighanliqini bildürdi.
Uyghur élining eydiz omumiy weziyitige dair matériyallarda körsitilishiche, xoten uyghur élining eng jenubidiki uyghur nopusi 96% tin ashidighan wilayet, 1996-Yili xotende tunji eydiz yuqumdari bayqilip 2005-Yiligha barghanda jemiy 7 nahiyide eydizler sani 65 ke yetken. Eydiz yuqumdarlirining eng kichiki ikki yashta, eng chongi 47 yashta bolup, asasliq sanni 20yashtin 40 yashqiche bolghan saghlam yashlar igiligen. Eydizlerning 96% i uyghur, yuqumlanghuchilar arisida zeherlik chékimlik chekküchiler 70.8% Ni igiligen bolup, okul shpirisni ortaq ishlitish asasliq yuqush yoli bolghan. Yuqush yoli éniq bolmighanlar 16.9%ni Igiligen.
Xitay sehiye tarmaqliri xotenning eydiz yuqum weziyiti heqqide buningdin yéngi yaki toluq melumatlarni élan qilip baqmidi.
Nöwette dairiler uyghur élide bayqalghan eydiz yuqumdarlirining 60 mingdin ashqanliqini élan qildi, adette eydiz mutexessisliri eydiz yuqumdarlirining heqiqiy sanini, ashkarilanghan eydizler sanini alte hessilesh arqiliq mölcherleydu.
Uyghur élidiki birdin-Bir el ichi eydizdin mudapielinish meslihet bérish merkizining bashqurghuchisi exmet qurban ziyaritimizni qobul qilip, uyghur élide eydiz tarqilishining téz hem keng bolushida, teshwiqatning waqtida we ünümlük bolmighanliqi, asasiy seweb ikenlikini, buningda munasiwetlik kadirlarning éghir mesuliyiti barliqini tekitlidi.
Gerche dairiler uyghur élide, eydizning yéqinqi yillarda shiddet bilen kengri tarqilishi we néme üchün uyghurlarning asanla shundaqla asasliq eydizning ziyankeshlikige uchrighuchi bolup qéliwatqanliqining sewebini, zeherlik chékimlik bilen baghlap kelgen bolsimu, emma uyghurlar buni keltürüp chiqiriwatqan seweblerni, siyasiy, iqtisadiy, ijtimaiy tereplerge chétishliq intayin murekkep dep qaraydu. Shundaqla «uyghurlardiki esli eydizge qarshi tebiiy qalqan hasil qilalaydighan eneniwi exlaq we dinning suslishishi bilen eydiz wabasining uyghurlargha bösüp kirishige ishik échildi» depmu mulahize qilidu.
No comments:
Post a Comment