Eydizni tonush

Eydizdin qorqmang, uni tonung

http://www.rfa.org/uyghur/programmilar/muhit_salametlik/eydiz-11272012155039.html?encoding=latin

Muxbirimiz gülchéhre (RFA)

2012-11-27

Aldimizdiki 1-Dékabir 25-Nöwetlik dunya eydiz küni. Dunya sehiye teshkilati bu munasiwet bilen élan qilghan doklatida eydiz yuqum süritining astilighanliqini körsetti.

Xelqaradiki eydiz mutexessisliri ortaq qollinidighan usul bilen hésablighanda, uyghur élide hazir 60 ming adem eydiz wirusini téni bilen bille élip yashimaqta. Toghra, eydizdin ibaret bu xeterlik yuqumluq késelge hazirche ünümlük dawa yoq. Lékin, bu pütünley aldini alghili bolidighan shundaqla pütkül jemiyetning ortaq mesuliyetchanliqi bilen tizginligili bolidighan késellik.

Dunya sehiye teshkilatining 25-Nöwetlik dunya eydiz küni munasiwiti bilen élan qilghan doklatlirida, insaniyet késellikler deptiride tizimlanghili téxi uzun bolmighan eydizdin ibaret wabaning bu yil tarqilish süritide astilash bolghanliqi ilgiri sürülmekte. Uyghur aptonom rayoni qizil krést jemiyitining bu munasiwet bilen 26-Noyabir uyghur éli eydiz yuqum ehwali heqqide élan qilghan doklatigha qarighanda, uyghur élide hazir 60 ming etrapida eydiz yuqumdarliri bolup, xitaydiki eydizler sanining 7.7% Ini teshkil qilidiken shundaqla memliket boyiche 5-Orunda turidiken. Bu doklatta «démek shinjangdiki eydiz wirusi bilen yuqumlanghuchilarning köpiyish süriti astilighan» dégen yekün asassizla otturigha qoyulghan.

Gerche, uyghur aptonom rayoni qizil krést jemiyitining bu doklatidimu, eydiz yuqum süriti töwenligenliki otturigha qoyulghan bolsimu, emma uyghur eydiz weziyitini izchil közitip tetqiq qilip kéliwatqan kolombiye uniwérsitéti tébbiy mutexessisi memetimin ependi, dunya eydiz weziyiti bilen sélishturghanda uyghur élini yenila yuqumlinishning yuqiri basquchida turuwatidu dep qaraydighanliqini otturigha qoydi.

Nöwette dunya sehiye teshkilati, xelqaradiki minglighan qizil krést jemiyetliri teripidin yüzligen döletlerde eydizdin ibaret bu wapagha qarshi waksina we dawalash tetqiqatliri élip bérilmaqta. Kishiler arisidimu eydiz wabasi heqqidiki wehimilik hékayiler bilen teng eydizni dawalash usulliri heqqide türlük yéngi uchur-Xewerler tarilip turidu. Hetta bezi tor betlerde eydizning dawasi tépilghanliqi riwayet qilindi. Undaqta zadi nöwette eydizge dawa barmu? insanlarning eydiz wirusigha qarshi tetqiqatlirida qanchilik ilgirilesh boldi? buni yenila mutexessis memetimin ependidin anglayli.

Uyghur élidiki yarp zeher cheklesh we eydizdin meslihet bérish torining élan qilishiche, uyghur éli xitaydiki eydiz köp taralghan jay bolup, belgilik kishiler topining eydiz wirusi bilen yuqumlinish nisbiti yenila yuqiri iken, shundaqla köchmen nopuslar arisida eydizning aldini élish we tizginlesh yenila nahayiti qiyin bolmaqta iken. Mutexessis memtimin ependi bundaq weziyette uyghurlarning eydizge bolghan toghra tonushini, eydiz wirusining shiddet bilen tarqilishigha bolghan chüshenchisini we qoghdinish éngini östürüshni eydiz tarqilishini tizginleshning eng ünümlük usuli dep eskertti.

Uyghur élide 60 ming eydiz yuqumdari bar dep mölcherlenmekte, peqet 500 etrapidiki eydiz pidaiylirila, bu ana makandiki eydiz bilen yuqumlanghuchilar topi arisida her xil shekilde eydizning aldini élish we eydiz aghriqlirigha ghemxorluq qilish bilen shughullanmaqta.

Anglang dostum, eydiz wirusi réal mewjut waba, uni yézimizda, etrapimizda yoq dep kimmu késip éytalaydu, biz eydiz mewjut bolghan jemiyetning bir ezasi, bir insan bolush süpitimiz bilen eydizdin mudapielinishte özimizning pakliqigha we saghlamliqigha ehmiyet bérish bilenla kupaye qilsaq yetmeydu, biz yene eydiz heqqidiki bilidighan toghra ilmiy chüshenchilirimizni etrapimizgha tarqitishimiz, eydiz yuqumdarlirigha, eydiz bimarlirigha chongqur méhir bilen, roshen herikitimiz bilen köyünüshimiz kérek. Eydizning aldini élish eydiz pidakarliriningla wezipisi emes, bu méning, sizning we hemmimizning mesuliyiti.

Copyright © 1998-2011 Radio Free Asia. All rights reserved.